عوارض زایمان سزارین موضوعی است که بسیاری از مادران باردار باید از آن آگاه باشند، به ویژه زمانی که ناچار به انتخاب این روش به جای زایمان طبیعی می شوند. هر چند سزارین در شرایط خاص می تواند جان مادر و نوزاد را نجات دهد، اما یک عمل جراحی محسوب می شود و همانند هر جراحی دیگری، ممکن است پیامدهایی در پی داشته باشد. از عفونت های بعد از عمل گرفته تا مشکلات تنفسی در نوزاد یا تاخیر در شیردهی، همگی می توانند بخشی از عوارض زایمان سزارین باشند. شناخت این موارد به مادر کمک می کند تصمیم گیری آگاهانه تری داشته باشد.
عوارض زایمان سزارین برای مادر
در سراسر جهان، زنان بسیاری با زایمان سزارین نوزاد شان را به دنیا می آورند. امکان بروز مشکل در این عمل وجود دارد اما نباید از آن بترسید و واهمه داشته باشید. در ادامه قصد داریم که عوارض زایمان سزارین را برایتان شرح بدهیم اما نه به این معنی که هر عملی به چنین مشکلاتی می انجامد.
عفونت رحم و محل بخیه ها
پس از پارگی غشاها، رحم و دستگاه تناسلی در برابر عفونت آسیب پذیر می شوند، زیرا باکتری های طبیعی واژن می توانند به راحتی به رحم نفوذ کرده و باعث اندومتریت یا التهاب لایه داخلی رحم شوند. یکی دیگر از عوارض احتمالی، عفونت زخم برش سزارین است که زمانی رخ می دهد که باکتری ها وارد محل جراحی شوند. این نوع عفونت معمولا با دارو و رعایت مراقبت های بعد از زایمان سزارین قابل درمان است و حدود 3 تا 15 درصد زنان پس از سزارین به آن دچار می شوند.
خون ریزی
در زایمان سزارین، میزان خونریزی معمولا دو برابر زایمان طبیعی است، زیرا برای دسترسی به نوزاد، رگ های خونی بزرگ در دیواره رحم بریده می شوند. اگر چه بیشتر زنان باردار سالم می توانند این خونریزی را تحمل کنند، اما در برخی موارد ممکن است خونریزی شدید و خطرناک شود و نیاز به مراقبت فوری پزشکی داشته باشد.
زنان باردار به طور طبیعی حدود 50 درصد خون بیشتری نسبت به زنان غیر باردار دارند، اما این به معنای بی خطر بودن خونریزی نیست. اگر پس از ترخیص از بیمارستان، خونریزی ادامه داشت، باید بلافاصله با پزشک تماس گرفت؛ استفاده از دارو، مکمل آهن و تغذیه مناسب می تواند به بازیابی سریع تر کمک کند.
دیرتر جمع شدن رحم
رحم به طور طبیعی پس از زایمان جمع می شود، اما این روند در مادرانی که زایمان سزارین انجام داده اند معمولا با تاخیر بیشتری اتفاق می افتد. عواملی مانند اندازه بزرگ جنین، چند قلو زایی، استفاده از بیهوشی اپیدورال و وجود فیبروم های رحمی می توانند باعث این دیر جمع شدگی شوند. به همین دلیل، مراقبت های پزشکی پس از سزارین و مشاوره با پزشک برای مدیریت صحیح روند بهبودی و بازگشت سریع مادر به حالت طبیعی بسیار مهم است.
احساس سردرد و کمر شدید
سردرد و کمردرد شدید از عوارض زایمان سزارین هستند که ممکن است پس از عمل برای مادران رخ دهد. این مشکلات معمولا به دلیل بی حسی نخاعی ایجاد می شوند و در صورتی که متخصص بی هوشی تجربه کافی نداشته باشد و چندین بار سوزن را وارد کند، احتمال آسیب به بافت های اطراف نخاع وجود دارد. چنین عارضه ای می تواند منجر به درد های طولانی مدت شود و کیفیت زندگی مادر را تحت تاثیر قرار دهد.
هیسترکتومی
هیسترکتومی سزارین در واقع برداشتن رحم درست بعد از زایمان سزارین است. برخی از عوارض زایمان سزارین ممکن است پزشک را مجبور به انجام این عمل برای نجات جان مادر کند. مانند همه عوارض ذکر شده، هیسترکتومی سزارین بسیار نادر است و پزشکان تمام تلاش خود را برای جلوگیری از آن انجام می دهند. بدیهی است که این عمل موجب نجات جان مادر می شود، به ویژه وقتی خونریزی با اقدامات ساده تر قابل کنترل نیست.
لخته شدن خون
یکی از ترسناک ترین عوارض زایمان سزارین، تشکیل لخته خون در پاها یا ناحیه لگن است که ممکن است به ریه ها سرایت کرده و باعث آمبولی ریوی شود، این عارضه عامل اصلی مرگ مادران باردار در بسیاری از کشور های توسعه یافته است. خوشبختانه لخته ها معمولا باعث تورم و درد می شوند و با تشخیص به موقع می توان با دارو های رقیق کننده خون از بروز خطر جلوگیری کرد.
با این حال، گاهی علائم هشدار دهنده قبل از رسیدن لخته به ریه ها دیده نمی شود و در موارد نادر ممکن است جان مادر به خطر بیفتد. ریسک این عارضه در مادران دارای اضافه وزن، جراحی طولانی یا پیچیده و استراحت طولانی پس از سزارین بیشتر است، اما پیشرفت های پزشکی سبب کاهش شیوع این مشکل شده است.
دوران نقاهت طولانی
مادرانی که زایمان سزارین انجام می دهند معمولا نیاز به بستری طولانی تری در بیمارستان دارند که معمولا بین 3 تا 5 روز است و در شرایط خاص ممکن است افزایش یابد. در صورت بروز عوارضی مانند عفونت یا خونریزی، مراقبت های بیشتری برای مادر ضروری می شود. همچنین نوزاد نیز باید تحت نظر دقیق باشد تا مشکلات احتمالی سریعا شناسایی و درمان شود و روند بهبودی هر دو تضمین گردد.
واکنش های جانبی به دارو یا بیهوشی
عوارض زایمان سزارین فقط به مشکلات جراحی محدود نمی شود، برخی مادران ممکن است به دارو ها یا بیهوشی واکنش های نامطلوبی نشان دهند که از سردرد و خشکی دهان تا شوک آنافیلاکسی متفاوت است. حساسیت شدید به دارو ها، به ویژه اگر پزشک از آن مطلع نباشد، می تواند خطرناک باشد. همچنین بیهوشی عمومی نسبت به بی حسی موضعی ریسک بالاتری دارد و ممکن است باعث خواب آلودگی نوزاد شود.
در زایمان های سزارین برنامه ریزی شده، پزشکان فرصت دارند درباره آلرژی ها سوال کنند و بیهوشی مناسب را انتخاب کنند، اما همچنان احتمال بروز مشکلات وجود دارد، به ویژه اگر مادر از آلرژی های خود مطلع نباشد. عوارض نادر اما جدی دارو و بیهوشی شامل موارد زیر است:
- سردرد شدید یا سرگیجه
- تاری دید
- استفراغ یا حالت تهوع
- اسهال
- درد معده، کمر یا پا
- تب
- تورم گلو
- ضعف ماندگار
- اختلال در تنفس
- نبض ضعیف یا سریع
بسیاری از این واکنش ها با دارو درمان می شوند، اما در موارد شدید نیاز به مداخله فوری پزشکی است.
بیشتر بخوانید: تفاوت زایمان طبیعی و سزارین
عوارض زایمان سزارین برای جنین
عوارض زایمان سزارین تنها برای مادر محدود نمی شود و نوزاد نیز ممکن است دچار مشکلاتی شود که در ادامه به مهم ترین آن ها اشاره می کنیم:
- خطر تاکی پنه گذرای نوزاد (TTN): برخی نوزادان پس از تولد با نفسکشیدن سریع و دشوار مواجه می شوند که به این وضعیت تاکی پنه گفته می شود و کودکان به دنیا آمده از طریق سزارین بیشتر در معرض این مشکل هستند.
- بریدگی ناشی از ابزار جراحی: در طول عمل سزارین، ممکن است به طور ناخواسته جراحات کوچکی به بدن نوزاد وارد شود که این نیز از عوارض احتمالی عمل است.
- مشکلات تنفسی: برخی نوزادان متولد شده با سزارین دچار مشکلات تنفسی می شوند و نیاز به مراقبت های ویژه دارند تا شرایطشان بهبود یابد.
- نمرات پایین آپگار: نمره آپگار شاخصی است که سلامت کلی نوزاد را بلافاصله پس از تولد ارزیابی می کند و نوزادان سزارینی بیشتر احتمال دارد نمره ای زیر 7 دریافت کنند که نشان دهنده نیاز به مراقبت پزشکی است.
- تولد زودرس: در مواردی که زایمان سزارین زودهنگام انجام می شود، نوزاد ممکن است نارس به دنیا بیاید، همچنین تخمین نادرست سن جنین می تواند باعث زایمان زودرس شود.
- کم خونی نوزاد: نوزادانی که از طریق سزارین به دنیا می آیند، بیشتر در معرض کم خونی هستند که می تواند عوارض بلند مدتی برای سلامت آن ها داشته باشد.
- فشار خون ریوی: برخی نوزادان پس از سزارین دچار فشار خون بالای ریوی می شوند که باعث کاهش اکسیژن رسانی می شود و ناشی از عدم تکامل کامل مرحله گذر جنینی به نوزاد است.
سخن آخر
یادتان باشد که هر عمل جراحی، از جمله زایمان سزارین، ممکن است با عوارضی همراه باشد، اما این به معنی وقوع حتمی آن ها نیست. طبق نظر انجمن متخصصین زنان و زایمان ایران، عوارض زایمان سزارین می توانند در برخی موارد رخ دهند، اما با مراقبت های پزشکی دقیق، آمادگی مناسب و انتخاب پزشک متخصص، در اغلب مواقع مادر و نوزاد با مشکلی رو به رو نمی شوند و روند بهبودی به خوبی طی می شود.
سوالات متداول
زایمان سزارین در چند هفتگی انجام می شود؟
این عمل در هفته ی 39 بارداری باید انجام شود. یعنی دو هفته پیش از آن که زمان زایمان به شکل طبیعی فرا برسد.
عوامل خطر زایمان سزارین چیست؟
برخی عوامل مانند چاقی، دیابت، زایمان زودرس و حساسیت به دارو ها می توانند خطر بروز عوارض زایمان سزارین را افزایش دهند.
چه مادرانی باید عمل سزارین را انجام دهند؟
مادرانی با بارداری چند قلویی، جفت سر راهی، مشکلات لگنی، موقعیت غیرطبیعی جنین، بیماری های واگیر، بیماری های زمینه ای یا سابقه زایمان پیچیده، معمولا نیاز به زایمان سزارین دارند.
